Veelgestelde vragen

Algemene verplichtingen op grond van de Arbowet

Staan alle regels in één Arbowet?

Nee, er zijn meer bronnen. De Arbeidsomstandighedenwet- en regelgeving is opgebouwd uit de Arbeidsomstandighedenwet (kortweg Arbowet), het Arbeidsomstandighedenbesluit (Arbobesluit), de Arbeidsomstandighedenregeling (Arboregeling) en de Beleidsregels Arbeidsomstandighedenwetgeving (Arbobeleidsregels). Met ingang van 2010 worden de Arbobeleidsregels vervangen door de arbocatalogi per branche. Ook voor de architectenbranche geldt dan een specifieke arbocatalogus. De SFA is, samen met sociale partners en de BNA, in oktober 2008 begonnen met het ontwikkelen van een dergelijke arbocatalogus.
Naast de Arbowet en -regelgeving zijn er nogal wat wetten en besluiten die een relatie hebben met arbeidsomstandigheden en verzuim(beleid). De belangrijkste zijn de Arbeidstijdenwetgeving, de Wet Milieugevaarlijke Stoffen, de Wet gevaarlijke werktuigen, de Wet vervoer gevaarlijke stoffen, het Bouwbesluit, de Wet op de ondernemingsraden (WOR), de Wet verbetering Poortwachter, de WIA en de Warenwet. Voor zover dit voor de architectenbranche van belang is, gaan wij hier elders in deze ‘veelgestelde vragen’ nader op in.

Valt mijn architectenbureau onder de Arbowet?

Als u personeel (vaste werknemers, maar ook uitzendkrachten, stagiaires en vrijwilligers) heeft, valt u onder de Arbowet. Als werkgever bent u verantwoordelijk voor de veiligheid en gezondheid van uw werknemers.

Vallen ingehuurde medewerkers onder mijn ondernemersverantwoordelijkheid in de Arbowet?

Bij het inhuren van medewerkers is er altijd een gedeelde verantwoordelijkheid. De verantwoordelijkheid ligt in belangrijke mate bij u, als inlenende onderneming. Om aansprakelijkheidsstelling te voorkomen, is het verstandig voorafgaand aan de werkzaamheden afspraken vast te leggen over de verantwoordelijkheden.

Valt thuiswerk onder de Arbowet?

Ja, er zijn zelfs specifieke regels voor thuiswerk. Het uitgangspunt is dat de thuiswerker hetzelfde niveau van bescherming krijgt als de werknemer die gelijke werkzaamheden op de bedrijfslocatie verricht. De Arbowet geldt dus voor alle thuiswerkgevers en thuiswerkers. Deze regels staan vooral in de Arbowet zelf. In het Arbobesluit zijn de verantwoordelijkheden van de thuiswerkgever voor de arbeidsomstandigheden van de thuiswerkers duidelijk omschreven. Over de inrichting van de thuiswerkplek staat in de wet aangegeven dat de werkgever moet zorgen voor de minimale voorzieningen die nodig zijn om thuis te kunnen werken, tenzij de werknemer hier al over beschikt.

Aan welke eisen moet een thuiswerkplek voldoen?

De thuiswerker geniet net zoveel bescherming als de collega’s in het bedrijf.
Om het werk veilig en gezond te kunnen doen, is een goede werkplek vereist. Deze bestaat minimaal uit een goede stoel, een goede tafel en goede verlichting. Als de thuiswerker deze zaken zelf niet heeft, dan is de werkgever verplicht ervoor te zorgen dat ze op de thuiswerkplek worden aangebracht.

Werkt de thuiswerker met een computer, dan gelden hiervoor bepaalde voorschriften:

Beeldschermen staan bij voorkeur loodrecht op de richting van het inkomende daglicht. Als dit niet mogelijk is, moet de werkgever voorzieningen treffen tegen het spiegelen.
Het toetsenbord en document moeten zich op ongeveer gelijke afstand van het beeldscherm bevinden.
Het beeldscherm moet op ongeveer 0,5 meter van u af staan.
Een documenthouder is verplicht als er veel van papier af gelezen moet worden.
Bij een werkdag van acht uur mag de thuiswerker niet meer dan zes uur achter een beeldscherm werken. Elke twee uur moet hij/zij het beeldschermwerk even onderbreken. Deze pauzes horen bij de arbeidstijd.
Als de thuiswerker dat wil moet de werkgever hem/haar de gelegenheid geven diens ogen te laten onderzoeken bij de bedrijfsarts, eventueel gevolgd door een bezoek aan de oogarts of optometrist. Ook moet de werkgever de thuiswerker, indien nodig, een bril verschaffen.

Meer informatie over thuiswerken en telewerken vindt u op:

www.arboportaal.nl (dossier telewerken, inclusief wetgeving)
www.vno-ncw.nl (dossier telewerken, algemene informatie)
www.hrpraktijk.nl (Checklists en modellen thuis- en telewerken)

Is een architectenbureau verantwoordelijk voor de veiligheid en gezondheid van uitzendkrachten en gedetacheerden?

Elke werkgever is verantwoordelijk voor de veiligheid en gezondheid van de werknemers in het bedrijf, dus ook van die van uitzendkrachten en gedetacheerden. De werkgever moet zelfs een kopie van de RisicoInventarisatie en Evaluatie naar het uitzendbureau opsturen.

Moet een werkgever een goede eigen werkplek voor een stagiaire regelen en aan welke arboregels moet de werkgever zich houden?

Elke werkgever is verplicht zich te houden aan de arboregels, ongeacht of er in het bedrijf vaste werknemers, stagiaires of andere medewerkers werken. De veiligheid en gezondheid van de stagiaires mag niet in gevaar zijn. De werkgever moet dus zorgen voor een volwaardige werkplek en voor goede arbeidsomstandigheden en voorlichting.

Is een architectenbureau verantwoordelijk voor de veiligheid en gezondheid van oproepkrachten en van werknemers met een nul-urencontract?

Ja, elke werkgever is verantwoordelijk voor de veiligheid en gezondheid van al zijn werknemers. Dus ook als die werknemers geen vast aantal uren, vast loon en vaste werktijden hebben.

Waar is de volledige tekst van de Arbowet- en regelgeving te vinden?

Er worden regelmatig wijzigingen aangebracht in de wet- en regelgeving. In principe is alleen de (gewijzigde) tekst zoals deze gepubliceerd is in de Staatscourant de enige wettelijke tekst. De regelgeving is op vele plaatsen op het internet te vinden. Een belangrijke, actuele en betrouwbare bron is de arbosite van het Ministerie van SZW: www.arboportaal.nl
Ook zijn alle Nederlandse wetteksten te vinden op trefwoord(en) op de website www.wetten.nl. Een opsomming en verwijzingen naar relevante wetgeving is ook te vinden op arbo.pagina.nl en www.arbowegwijzer.nl. Via uitgevers als Kluwer, Elsevier of SdU Uitgevers of www.arbowegwijzer.nl/boeken kunt u desgewenst de meeste relevante wetteksten in boekvorm bestellen.

Hebben werknemers ook verplichtingen vanuit de Arbowet?

Jazeker. De Arbowet kent voor zowel werkgevers als werknemers verplichtingen. Verplichtingen voor werknemers zijn:

het niet verwijderen van beveiligingen;
het veilig werken met arbeidsmiddelen (apparaten en machines);
het dragen van persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM) indien voorgeschreven;
het meewerken aan voorlichting en onderricht;
het melden van onveilige situaties;
het bijstaan van bedrijfshulpverleners en deskundigen (uit de maatwerkregeling of van de Arbodienst).

De Arbeidsinspectie kan werknemers beboeten indien ze zich niet aan de Arbowet houden. Dit is de afgelopen jaren in de bouw regelmatig gebeurd.

Specifieke verplichtingen op grond van de Arbowet

Is het maken van een arbojaarplan en -jaarverslag verplicht?

Nee, maar het maken van een Plan van Aanpak en het jaarlijks schriftelijk evalueren daarvan, is wel verplicht. In de Arbowet 1998 is de verplichting voor het maken van een arbojaarplan en -jaarverslag voor bedrijven van meer dan 100 werknemers geschrapt.
Het opstellen van het Plan van Aanpak (PvA) gebeurt op basis van de RI&E. Sinds enkele jaren bestaat er een door CAO-partijen goedgekeurde branche-RI&E binnen de architectenbranche. Na volledige invulling rolt hier een PvA uit. Deze RI&E is in de CAO opgenomen (Artikel 34). Overigens is deze RI&E in april 2008 volledig geactualiseerd, en is door Steunpunt RI&E-instrumenten de erkenning verlengd. Bij gebruik van deze RI&E kunnen bureaus met maximaal 25 werknemers volstaan met een lichte toets.

Wanneer heb ik aan alle arbo-verplichtingen voldaan?

U voldoet aan de arboverplichtingen wanneer u zorgt voor een gezonde en veilige werkomgeving. Wel moet u daar aan blijven werken. Arbeidsomstandigheden en inzichten veranderen regelmatig, nieuwe risico's ontstaan. Wat vandaag veilig is, is dat morgen mogelijk niet meer. Pas uw Plan van Aanpak daarom bij elke verandering aan. U bent dus nooit helemaal klaar met de Arbowet.
Een voorbeeld: U heeft tijdelijk minder personeel voor hetzelfde werk. Uw personeel moet dus harder werken om het werk af te krijgen. Dit zorgt voor een hogere werkdruk, waardoor er meer kans is op uitval of ziekte. U zult dus extra maatregelen moeten nemen om dit te voorkomen.

Wat zijn de belangrijkste concrete arboverplichtingen voor de werkgever?

De Arbowet verplicht een onderneming (en werknemers) te zorgen voor een veilige en gezonde werkomgeving en het welzijn te bevorderen. Hiertoe dient een onderneming een Arbo- en verzuimbeleid te voeren. De belangrijkste verplichtingen zijn:

het uitvoeren en opstellen van een Risico Inventarisatie en Evaluatie (RI&E) inclusief het maken van een Plan van Aanpak (PvA);
zorgen voor de aanwezigheid van tenminste één preventiemedewerker;
het begeleiden van zieke werknemers waarbij minimaal een contract is afgesloten met een gecertificeerde bedrijfsarts of arbodienst;
werknemers de gelegenheid bieden om gebruik te maken van arbeidsomstandighedenspreekuur (arbospreekuur) en Preventief Medisch Onderzoek (PMO) via een gecertificeerde bedrijfsarts of arbodienst;
het organiseren van bedrijfshulpverlening (BHV);
het (doen) verzorgen van voldoende voorlichting en onderricht;
het overleg met OR of personeelsvertegenwoordiging (PVT);
het beschermen van medewerkers tegen intimidatie en geweld;
het melden van ernstige ongevallen bij de arbeidsinspectie;
het maken van afspraken over veilig werken indien er met meerdere werkgevers op een plek of samen wordt gewerkt (bedrijfsverzamelgebouw).

Mag een werkgever afwijken van de arboregels die gelden voor de werkplek/arbeidsplaats?

Ja, voor een korte periode mag dat. Ook dan mag de veiligheid en gezondheid van de werknemers hierdoor niet in gevaar komen. Bijvoorbeeld als tijdens een verbouwing personeel op een andere plaats moeten werken. Een werkgever mag dan bijvoorbeeld afwijken op de onderdelen ‘daglicht en kunstlicht’. Hij moet wel zorgen dat de werkplek zo snel mogelijk weer aan de regels voldoet.
Als een bepaalde regel uit de Arbowetgeving door een bureau absoluut niet kan worden nageleefd, dan kan dat bureau proberen om een ontheffing aan te vragen. Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid beslist over zo’n aanvraag om ontheffing.
Het is verstandig om de tijdelijke situatie of de ontheffing te laten beoordelen door de arbodienstverlener of een adviesbureau. Ook kan een werkgever de Arbeidsinspectie vragen om de situatie te beoordelen.

Toekomstige arbocatalogus

Ik hoor steeds vaker praten over een “arbocatalogus”. Wat is dat precies?

Met de nieuwe Arbowet wil de overheid de verantwoordelijkheid voor het arbobeleid zo veel mogelijk bij werkgevers en werknemers leggen. De overheid zorgt daarbij voor een zo helder mogelijk wettelijk kader, de zogeheten ‘doelvoorschriften’, met zo min mogelijk regels en zo weinig mogelijk administratieve lasten. De beleidsregels van de overheid worden daarom vervangen door arbocatalogi op branche- of sectorniveau. Nadat werkgevers en werknemers in een bepaalde sector of branche een positief getoetste arbocatalogus hebben opgesteld, worden de beleidsregels voor die sector of branche ingetrokken. Per 1 januari 2010 worden alle beleidsregels ingetrokken.
Een arbocatalogus bevat de afspraken die werkgevers en werknemers samen over veilige en gezonde arbeidsomstandigheden hebben gemaakt. Het zijn praktische, toegankelijke handleidingen waarin staat met welke middelen een onderneming kan voldoen aan de wettelijke bepalingen (doelvoorschriften) voor veilig en gezond werken.
Werkgevers en werknemers stellen deze handleidingen zelf op. Een arbocatalogus bevat bijvoorbeeld maatregelen die aan een veilig en gezond werkklimaat hebben bijgedragen, normen uit (wetenschappelijke) onderzoeken, best practices (praktijkoplossingen die hun waarde al hebben bewezen), NEN-normen, brancherichtlijnen, convenanten, jurisprudentie, andere catalogi of huidige arbobeleidsregels.

Wat staat er in een arbocatalogus?

In een arbocatalogus staan de verschillende manieren beschreven waarop werkgevers kunnen voldoen aan de doelvoorschriften die de overheid stelt. Bijvoorbeeld: beschrijvingen van technieken en methoden, goede praktijken, normen en praktische handleidingen. De verantwoordelijkheid voor het opstellen en bekendmaken van de arbocatalogus ligt bij de werkgevers en werknemers (of organisaties van werkgevers en werknemers).

Hoe wordt een arbocatalogus getoetst?

Het uitgangspunt is dat werkgevers en werknemers in een branche heel goed in staat zijn om een professionele arbocatalogus op te stellen. Daarom wordt een catalogus niet uitgebreid getoetst. Wel bekijkt de Arbeidsinspectie of de totstandkoming goed verlopen is en of de catalogus adequaat is. Samengevat toetst de Arbeidsinspectie het volgende:

Is beschreven voor welk werkgebied (branche/groep bedrijven) de catalogus bedoeld is?
Vertegenwoordigen de opstellers de werkgevers en werknemers in dit werkgebied?
Is de catalogus beschikbaar en kenbaar voor (alle) werkgevers en werknemers?
Wordt bij navolging van de catalogus voldaan aan de doelvoorschriften? Dit punt wordt getoetst met een quickscan. Is de catalogus begrijpelijk, logisch en niet in strijd met de wet?

Als een arbocatalogus deze toets doorstaat, dan vormen zij het uitgangspunt voor de handhaving door de Arbeidsinspectie.

Ik heb gehoord dat werkgevers- en werknemersvertegenwoordigers binnen de branche ook bezig zijn met het ontwikkelen van een arbocatalogus. Klopt dat?

Dat is juist. De branche is bezig met de ontwikkeling van een arbocatalogus. De eerste thema’s die aangepakt gaan worden zijn RSI en werkdruk. De verwachting is dat de catalogus vóór de zomer van 2009 klaar is. Daarna zal, voor zover noodzakelijk, elk jaar een extra risico aan de catalogus worden toegevoegd. Sociale partners en gebruikers stellen gedurende de ontwikkeling van de catalogus een lijst samen van alle risico’s die zij in de toekomst nog willen zien opgenomen.

Wat gebeurt er als er geen arbocatalogus tot stand komt?

Als er in de branche geen arbocatalogus tot stand komt, blijven voorlopig de arbobeleidsregels gelden. Zodra een arbocatalogus er is én positief getoetst is, vervallen de arbobeleidsregels voor die branche of sector. Dit is een stimulans voor werkgevers en werknemers om werk te maken van een arbocatalogus. De arbobeleidsregels vervallen in ieder geval uiterlijk per 1 januari 2010.

In te huren arbodienstverlening

Is elk bureau verplicht bepaalde taken door een gecertificeerde arbodienstverlener of gecertificeerde arbodeskundigen te laten uitvoeren?

Ja, als er personeel in dienst is. Een bureau kan daarbij kiezen voor een maatwerkregeling of voor de oude regeling, ook wel ‘vangnetregeling’ genoemd. Bij de vangnetregeling sluit het bedrijf een contract af met één of meer arbodienst(en). Bij een maatwerkregeling bepaalt u zelf (ná instemming van de PVT of OR) hoe en met wie u – intern en extern – de preventie en begeleiding van ziekteverzuim regelt. De verplichte aansluiting bij een arbodienst vervalt daarmee. Wel moet u contractuele afspraken hebben met tenminste één gecertificeerde bedrijfsarts en moet u zich aan de wettelijke richtlijnen voor preventie en verzuim blijven houden.

Bij zowel de maatwerk- als de vangnetregeling moet u zich altijd laten ondersteunen bij:

de begeleiding van zieke werknemers;
het vrijwillig Preventief Medisch Onderzoek (PMO);
het uitvoeren van een aanstellingskeuring;
het toetsen van en adviseren over de RisicoInventarisatie en Evaluatie (inclusief het Plan van Aanpak)

Een maatwerkregeling kan worden afgesproken op het niveau van een individueel bureau, maar ook op het niveau van de branche. Er is geen maatwerkregeling voor de architectenbranche. In plaats daarvan is er sinds begin 2008 binnen de branche een brancheloket ingesteld: Arbo Service Architecten. Dit loket wordt uitgevoerd door arbodienst ArboNed en verzekeraar Ohra, in nauwe samenwerking met Centraal Beheer Achmea en de overige verzekeraars.
Aansluiting bij het brancheloket is niet verplicht. Alle bureaus mogen zelf weten met wie ze hun verzuimcontracten afsluiten. Wel is er korting op de premie te krijgen voor de bureaus als ze zich aansluiten bij het loket (c.q. ArboNed). Meer informatie hierover en over het brancheloket vindt u elders op deze website.

Heeft een architectenbureau, na de aanstelling van een preventiemedewerker, nog wel externe ondersteuning nodig, bijvoorbeeld van een arbodienst?

Eén van de doelstellingen van de vorige belangrijke wetswijziging is het beperken van de kosten voor arbodienstverlening. De inzet van externe deskundigen kan in principe worden beperkt en/of meer worden toegesneden op de behoefte van uw bureau.
Externe deskundigen beschikken echter vaak over kennis op specifieke gebieden, die u zelf niet in huis heeft. Vooral bij ingewikkelde of specifieke problematiek kan ondersteuning door externen wenselijk zijn.

Is aansluiting bij een arbodienst nog steeds verplicht?

Nee, vanaf 1 juli 2005 is de aansluitingsverplichting komen te vervallen. Een onderneming kan kiezen voor een maatwerkregeling (onder strikte voorwaarden) of een vangnetregeling. De diensten waarvoor een onderneming verplicht was aangesloten bij een arbodienst kan men voortaan anders organiseren of elders afnemen. Een onderneming krijgt hierdoor meer keuzevrijheid.

Wat houdt de maatwerkregeling in?

Wanneer een onderneming kiest voor een maatwerkregeling is het mogelijk om verschillende ondersteunende taken zelf uit te voeren of bij verschillende partijen af te nemen (zoals diensten van een gecertificeerde bedrijfsarts, arbeidshygiënist, arbeid- en organisatiedeskundige of hogere veiligheidskundige, dus niet noodzakelijkerwijs van een arbodienst). Het gaat om de volgende diensten:

Het begeleiden van verzuimende medewerkers;
Het uitvoeren van het PMO (Preventief Medisch Onderzoek);
Het aanbieden van arbo- of preventiespreekuur;
Het uitvoeren van aanstellingskeuringen;
Het advies geven met betrekking tot de Risico Inventarisatie & Evaluatie en het laten toetsen.

De maatwerkregeling is vooral interessant voor grotere bedrijven. De maatwerkregeling kan ook worden uitgevoerd op brancheniveau. Er is echter geen maatwerkregeling voor de architectenbranche afgesproken. In plaats daarvan is er sinds begin 2008 binnen de branche een brancheloket ingesteld: Arbo Service Architecten. Dit loket wordt uitgevoerd door arbodienst ArboNed en verzekeraar Ohra, in nauwe samenwerking met Centraal Beheer Achmea en de overige verzekeraars.
Aansluiting bij het brancheloket is niet verplicht. Alle bureaus mogen zelf weten met wie ze hun verzuimcontracten afsluiten. Wel is er korting op de premie te krijgen voor de bureaus als ze zich aansluiten bij het loket (c.q. ArboNed). Meer informatie hierover en over het brancheloket vindt u elders op deze website.

Wat is het verschil tussen de vangnetregeling en de maatwerkregeling?

Als u gebruik maakt van de maatwerkregeling bepaalt u zelf hoe en met wie u de preventie en begeleiding van ziekteverzuim regelt. De verplichte aansluiting bij een arbodienst vervalt daarmee. Over de maatwerkregeling moet overeenstemming worden bereikt met de OR, de personeelsvertegenwoordiging (PVT) of – voor een maatwerkregeling op brancheniveau – in de CAO. Wanneer deze overeenstemming er niet is, dan blijft u verplicht een gecertificeerde arbodienst in te schakelen. Dit is wat de nieuwe Arbowet de ‘vangnetregeling’ noemt.

Worden er eisen gesteld aan de maatwerkregeling?

Ja. De deskundige moet allereerst gecertificeerd zijn voor zijn / haar vakgebied. Een onderneming heeft minimaal een (arbeid)contract nodig met een gecertificeerde bedrijfsarts. Daarnaast stelt de wet dat de bijstand doeltreffend en adequaat (voldoende in tijd en aantal) moet zijn, en bij voorkeur intern moet worden geregeld. Indien dat niet mogelijk is, extern. Verder dient het advies over de RI&E verzonden te worden naar de OR. De externe partijen behoren samen te werken met de intern deskundige medewerkers (preventiemedewerkers) in de advisering naar de werkgever en OR. Bovendien moet de bijstand en advisering onafhankelijk en zelfstandig zijn en tot slot moeten deskundige medewerkers of personen niet worden benadeeld als gevolg van hun taakuitoefening.

Heeft de personeelsvertegenwoordiging instemmingsrecht over de keuze van de maatwerkregeling?

Nee. De werkgever en de OR of PVT moeten schriftelijk overeenstemming bereiken over de maatwerkregeling. Dit is anders geregeld dan het instemmingsrecht dat onder de Wet op de ondernemingsraden (WOR) valt. De schriftelijke overeenstemming valt niet onder de WOR. Bij het ontbreken van een schriftelijke toestemming van de OR of PVT valt het bedrijf automatisch terug op de vangnetregeling.
Wanneer de CAO een maatwerkregeling mogelijk maakt, is een schriftelijke overeenstemming met de OR of PVT niet nodig.

Wanneer is een arbodeskundige gecertificeerd?

Een deskundige wordt gecertificeerd als hij voldoet aan verschillende criteria waarvan de belangrijkste zijn:

voldoende vooropleiding;
voldoende beroepsopleiding op HBO of academisch niveau en
relevante werkervaring.

Na certificatie is onderhouden van de kennis via opleidingen en symposia verplicht. Het certificaat is over het algemeen voor 3 jaar geldig. Er zijn deskundigenregisters voor arbeidshygiënisten, hogere veiligheidsdeskundigen, arbeids- en organisatiedeskundigen en bedrijfsartsen.

Helpt een arbodienstverlener bij het opstellen van een plan van aanpak bij re-integratie van een zieke werknemer?

In principe is het opstellen van het plan van aanpak een taak van de werkgever en werknemer. Echter, een werkgever kan de arbodienstverlener vragen hierbij te helpen. Zo moet de arbodienstverlener uiterlijk zes weken na een ziekmelding een probleemanalyse maken. Deze analyse bevat informatie over de herstelperiode en de re-integratie van de zieke werknemer. De probleemanalyse kan door de werkgever en de werknemer gebruikt worden bij het maken van het plan van aanpak.

Ik heb zo af en toe een parttime werknemer in dienst. Verder is er geen personeel. Moet mijn bureau zich aansluiten bij een arbodienst?

Volgens de Arbowet is elke werkgever verplicht om zich deskundig te laten ondersteunen bij het arbo- en verzuimbeleid. Dus ook als er tijdelijk een parttime werknemer in dienst is. Dat kan via:

de vangnetregeling, daarbij heeft de werkgever een contract met een arbodienstverlener;
de maatwerkregeling, hierbij heeft de werkgever contractuele afspraken met tenminste één gecertificeerde bedrijfsarts en moet hij zich aan de wettelijke richtlijnen voor preventie en verzuim houden.

Werken er in een bedrijf werknemers zonder arbeidsovereenkomst of werken er werknemers op incidentele oproepbasis, dan hoeft een werkgever deze werknemers bij ziekte niet door de arbodienst of een bedrijfsarts te laten begeleiden.

Wat is het verschil tussen een arbodienstverlener en een re-integratiebedrijf?

Een arbodienstverlener ondersteunt en adviseert een bedrijf bij de preventie en begeleiding van ziekteverzuim, bijvoorbeeld verzuimbegeleiding, arbospreekuur, Preventief Medisch Onderzoek (PMO) en aanstellingskeuringen. Een arbodienstverlener helpt ook bij het maken van re-integratieplannen voor werknemers die langere tijd ziek zijn. Het inschakelen van arbodienstverlening is ook een wettelijke verplichting voor een werkgever.
Een re-integratiebedrijf houdt zich alleen bezig met het re-integreren van arbeidsongeschikte werknemers. Bij langdurige ziekte van een werknemer kán een werkgever, naast de arbodienstverlener, ook een re-integratiebedrijf inschakelen. Hij is daartoe niet wettelijk verplicht.
Overigens zijn de grenzen tussen arbodienstverleners en re-integratiebedrijven tegenwoordig niet meer zo strikt. Veel arbodiensten hebben ook re-integratiedienstverlening in huis en vice versa. Ook in dat geval moet de arbodienstverleners overigens gecertificeerd zijn.

In mijn bureau werken uitzendkrachten, gedetacheerden en oproepkrachten. Moet ik hen aanmelden bij de arbodienst?

Voor uitzendkrachten en gedetacheerden geldt dat u hen niet hoeft aan te melden bij de arbodienst. Dat doet het uitzendbureau of het detacheringbureau. Verder gelden de volgende situaties:

Voor oproepkrachten die niet verplicht zijn te komen werken als ze worden opgeroepen (oproepkrachten met een voorovereenkomst) geldt hetzelfde: de werkgever hoeft ze niet aan te melden bij de arbodienst;
Oproepkrachten die wél verplicht zijn te komen werken als ze worden opgeroepen (oproepkrachten met een overeenkomst met uitgestelde prestatieplicht), moeten door de werkgever bij de arbodienst worden aangemeld.

Wanneer een werkgever dat wil, kan hij alle werknemers in het bedrijf aanmelden bij de arbodienstverlener, dus ook de uitzendkrachten. De arbodienstverlener kan zo berekenen hoe hoog het totale verzuim in het bedrijf is. De werkgever krijgt zo een beter beeld van de werkomstandigheden in het bedrijf. Overleg met het uitzendbureau is natuurlijk wel handig.

Welke instanties, naast de arbodienstverlener, kunnen een bedrijf helpen bij de verzuimaanpak?

Er zijn verschillende instanties die een werkgever kunnen adviseren of ondersteunen bij de verzuimaanpak:

Het brancheloket voor de architectenbranche: Arbo Service Architecten;
Een adviesbureau op dit terrein;
Een casemanagementbureau;
uw administratiekantoor;
een re-integratiebedrijf;
de ziektekostenverzekeraar of de assurantietussenpersoon.

Wat kan een architectenbureau doen als de arbodienstverlener nauwelijks ondersteuning biedt of advies geeft?

In eerste instantie moet hij dit schriftelijk melden aan de arbodienstverlener zelf. Helpt dit niet dan kan hij een klacht indienen bij de onafhankelijke geschillencommissie , via:
Geschillencommissie Arbodiensten
Mevr. M.S. Wolthuis
Postbus 90 405
2509 LK Den Haag”

Daarnaast kunt u:

zich beroepen op ontbinding van het contract wegens wanprestatie;
van arbodienstverlener veranderen; let wel op de opzegtermijn die in het contract met de huidige arbodienstverlener staat.

Om te voorkomen dat het zover komt, kan uw bureau zich aansluiten bij het brancheloket (Arbo Service Architecten) of een prestatiecontract afsluiten met een arbodienstverlener. In zo’n contract staat precies wat hij van de arbodienstverlener verwacht. Houdt de arbodienstverlener zich niet aan de gemaakte afspraken, dan kan hij bijvoorbeeld om korting op de factuur vragen.

Heeft u een klacht over de dienstverlening van het brancheloket, dan moet u dat in eerste instantie schriftelijk melden aan de betrokken partij binnen het brancheloket. Helpt dat niet, dan kunt u een klacht indienen tegen Arbo Service Architecten. De klachtenprocedure vindt u elders op deze site.

Bedrijfshulpverlening

Moet een architectenbureau een bedrijfshulpverlener (BHV’er) aanstellen?

Het aantal BHV’ers hangt af van de grootte en risico’s in een bedrijf, maar in elk bedrijf moet minimaal één BHV’er zijn. Bedenk wel dat er altijd een bedrijfshulpverlener aanwezig en beschikbaar moet zijn. Gezien vakanties en mogelijke ziekte van de BHV’er is het dus verstandig om meer dan één BHV’er te hebben.

Een werknemer heeft al een EHBO-diploma. Kan het architectenbureau hem als bedrijfshulpverlener inzetten?

Ja, maar het is verstandig de werknemer nog een aanvullende BHV-opleiding te laten volgen. Een BHV’er verleent namelijk niet alleen eerste hulp. Hij is opgeleid om bij gevaarlijke situaties medewerkers en gasten te alarmeren en in veiligheid te brengen. In zo’n situatie zorgt een BHV’er ervoor dat letsel en schade zoveel mogelijk worden voorkomen en beperkt. Zo weet een BHV’er hoe hij werknemers uit een brandend gebouw moet krijgen en kan hij bijvoorbeeld mensen reanimeren en verbanden aanleggen.

Bij mijn architectenbureau zijn alleen parttime werknemers en stagiaires in dienst. Moet er bedrijfshulpverlening worden geregeld?

Ja, in elk bedrijf moet minimaal één BHV’er zijn. Ook mag u als werkgever de BHV-taken zelf uitvoeren, mits uw bureau niet groter is dan 15 werknemers. Bij uw afwezigheid moet wel iemand anders uw taken overnemen. Het is dus verstandig om meer dan één BHV’er te hebben.
Is het bureau gevestigd in een pand met meerdere bedrijven? Dan kan onderling worden afgesproken dat er altijd van één bedrijf iemand aanwezig is voor de bedrijfshulpverlening. Leg deze afspraken dan wel schriftelijk vast.

Krijgen bedrijfshulpverleners eigenlijk extra betaald?

Ja. Omdat BHV’ers extra taken verrichten en daarnaast moeten investeren in opleiding, bij- en nascholing, krijgen zij een toeslag op hun salaris. De hoogte van die toeslag is doorgaans bij CAO geregeld.

Verplichte preventiemedewerker

Welke wettelijke taken heeft de preventiemedewerker?

De preventiemedewerker heeft (volgens de wet) drie taken:

Het (mede) uitvoeren en opstellen van de Risico Inventarisatie en Evaluatie (RI&E);
Het adviseren van en nauw samenwerken met de ondernemingsraad of personeelsvertegenwoordiging over te nemen maatregelen voor een goed arbobeleid;
Het (mede) uitvoeren van preventietaken (voortvloeiend uit het Plan van Aanpak).

Uiteraard kunt u met uw preventiemedewerker(s) aanvullende afspraken maken. U kunt bijvoorbeeld de drie taken verdelen over meerdere medewerkers. Als u hiervoor kiest, is het verstandig te zorgen voor een goede afstemming in de verschillende benodigde deskundigheden, zoals RSI, werkdruk en dergelijke.

Is preventiemedewerker een fulltime baan?

Dat kan, maar hoeft niet. Het hangt sterk af van de eventuele extra taken en de risico’s in het bedrijf. Een werkgever kan de taken over enkele preventiemedewerkers verdelen, bijvoorbeeld een medewerker per afdeling.

Geeft de Arbowet specifieke opleidingsvoorschriften voor de preventiemedewerker?

Nee, de preventiemedewerker mag een cursus volgen, maar het hoeft niet. Zolang hij of zij maar over de specifieke kennis van arborisico’s beschikt die voor het bedrijf relevant zijn. Deze risico’s blijken uit de RI&E.

Krijgen preventiemedewerkers extra betaald, net als bijvoorbeeld de bedrijfshulpverleners?

Nee, een werkgever hoeft werknemers met preventietaken – preventiemedewerkers – niet extra te betalen. In veel gevallen maakt de werkgever ‘ruimte’ in het takenpakket van een preventiemedewerker zodat deze zijn taken goed kan uitvoeren. De huidige functie van de werknemer wordt hierdoor niet verzwaard. Als er sprake is van meerwerk doordat de preventietaken bovenop de huidige functie de werknemer komen, wordt die zwaarder en is er wellicht reden voor aanpassing van het salaris. Een werkgever moet zich dan wel afvragen of de preventiemedewerker voldoende tijd heeft voor het goed uitvoeren van de preventietaken.

Hoeveel preventiemedewerkers moet een bedrijf hebben?

Elk bedrijf is verplicht om tenminste één werknemer aan te wijzen als preventiemedewerker. Heeft het bedrijf niet meer dan 25 werknemers, dan mag de werkgever zélf de taken van de preventiemedewerker op zich nemen. In alle gevallen moet de preventiemedewerker binnen het bedrijf zelf werken. Is dit niet haalbaar, dan moet de werkgever zich gedeeltelijk of geheel laten ondersteunen door een externe preventiemedewerker.

In het bedrijf is al een arbocoördinator aanwezig. Moet er nu ook een preventiemedewerker zijn?

In veel gevallen vervult de arbocoördinator ook de rol van preventiemedewerker; zijn kennis en kunde sluit aan bij het risicoprofiel van het bedrijf. In sommige gevallen kan een (hoger opgeleide) arbocoördinator enkele preventiemedewerkers aansturen. Een arbocoördinator is geen wettelijk verplichte functionaris; de preventiemedewerker wél.

Mag een werkgever een preventiemedewerker ontslaan?

Ja, dat mag. Maar niet omdat een advies van de preventiemedewerker de werkgever niet zint. Een preventiemedewerker geniet namelijk een zekere bescherming voor die taken die voortvloeien uit zijn werk als preventiemedewerker. In de wet is opgenomen dat een preventiemedewerker eenzelfde ontslagbescherming geniet als een lid van een ondernemingsraad (OR).
Een werkgever kan de preventiemedewerker natuurlijk wel aanspreken op zijn functioneren. Hij mag daarbij de werknemer die de functie van preventiemedewerker uitvoert niet benadelen in zijn positie binnen het bedrijf. Bijvoorbeeld door het onthouden van promotie of het niet toekennen van een salarisverhoging. De preventiemedewerker kan bij een eventuele benadeling de kantonrechter inschakelen.

Mijn bureau heeft meer vestigingen: moet iedere vestiging een preventiemedewerker hebben?

Dat hoeft niet, maar afhankelijk van de afstand, de zelfstandigheid van de vestigingen en de risico’s op de betreffende vestigingen, kan het goed zijn om per vestiging een preventiemedewerker te benoemen. Aan de hand van de Risico Inventarisatie en Evaluatie kan worden bepaald hoeveel preventiemedewerkers er in een bedrijf nodig zijn.

Is de preventiemedewerker nu een taak of een functie?

In veel gevallen zal iemand de preventietaken kunnen uitvoeren naast zijn reguliere functie. Het is daarmee dus geen echte functie. Afhankelijk van de aard en zwaarte van de preventietaken kan het zich wel ontwikkelen tot een ‘echte’ functie.

Moet mijn bureau de wijze waarop de organisatie van de preventiemedewerker is geregeld vastleggen?

In de RI&E moet een werkgever aangeven hoeveel preventiemedewerkers er nodig zijn en wat ze precies (gaan) doen.

In een bedrijf zijn dertig werknemers in dienst. Mag de werkgever dan zélf preventiemedewerker zijn?

Nee, in dat geval niet. Alleen bij bedrijven met niet meer dan 25 werknemers mag de werkgever zelf de preventietaken op zich nemen.

Kunnen de taken van een preventiemedewerker worden uitbesteed aan bijvoorbeeld een externe arbodeskundige?

Nee, in principe moet de preventiemedewerker binnen het bedrijf zelf werken. In uitzonderingsgevallen, bijvoorbeeld omdat het intern absoluut niet te organiseren is, moet de werkgever zich gedeeltelijk of geheel laten ondersteunen door een externe preventiemedewerker. Bij bedrijven met niet meer dan 25 werknemers mag de werkgever zelf de taken van de preventiemedewerker op zich nemen.

Moet de personeelsvertegenwoordiging toestemming geven voor de aanstelling van een preventiemedewerker?

Ja, het aanstellen van een preventiemedewerker of het toedelen van preventietaken aan één of meerdere medewerkers is een verandering van afspraken op het gebied van arbeidsomstandigheden en is daarmee onderdeel van de instemmingplicht. Als de personeelsvertegenwoordiging niet akkoord gaat met de aanstelling, zal dit opnieuw onderhandeld moeten worden of voorgelegd moeten worden aan de kantonrechter.

Hoeveel tijd heeft een preventiemedewerker nodig voor zijn taken?

Dat hangt sterk af van de risico’s in uw bedrijf, de omvang en de eventuele extra taken van de preventiemedewerker(s). U kunt de taken verdelen over meerdere medewerkers of alle taken bij één medewerker leggen. In de wet staat “voldoende tijd om de bijstand aan werkgever en OR naar behoren te kunnen verrichten”.

Is het verplicht om de wijze van aanstelling en taakomschrijving van de preventiemedewerker vast te leggen?

Ja, in het Plan van Aanpak, dat op basis van de RI&E is opgesteld, moet u onder meer aangeven hoeveel preventiemedewerkers er nodig zijn en wat ze precies moeten doen.

Kan een preventiemedewerker verantwoordelijk worden gehouden voor fouten of misstanden?

Nee, de werkgever is altijd eindverantwoordelijk voor de arbeidsomstandigheden en wordt aangesproken bij tekortkomingen. De preventiemedewerker wordt beschouwd als een gewone medewerker en kan net als elke andere medewerker aansprakelijk worden gesteld bij bewust roekeloos handelen.

In hoeverre is een preventiemedewerker verantwoordelijk voor de uitvoering van de RI&E?

De uitvoering van de (branche-)RI&E is één van de drie wettelijke taken van een preventiemedewerker. Hij of zij moet meewerken aan het verrichten en opstellen van de RI&E en het uitvoeren van de daaruit voortvloeiende maatregelen. Ook moet hij of zij samenwerken met de personeelsvertegenwoordiging en hen adviseren.

Is een preventiemedewerker verantwoordelijk voor de uitvoering van de RI&E?

Ja, dit is één van de wettelijke taken van een preventiemedewerker. Hij of zij moet meewerken aan het verrichten en opstellen van de RI&E en het uitvoeren van daaruit voortvloeiende maatregelen, alsmede samenwerken met en adviseren van de OR of personeelsvertegenwoordiging.

Kan ik de taken van een preventiemedewerker extern uitbesteden?

Nee, in principe niet. Uitgangspunt is dat de preventiemedewerker een eigen medewerker van het bedrijf is. Alleen in uitzonderlijke situaties mogen de preventietaken gedeeltelijk of geheel worden uitbesteed aan externe arbodeskundigen.

Over welke kennis en vaardigheden moet een preventiemedewerker beschikken?

Dit is niet wettelijk voorgeschreven, aangezien kennis en vaardigheden afhankelijk zijn van de risico’s die uit de (actuele) RI&E naar voren komen. Stecr (het expertisecentrum op Arbogebied) heeft een leidraad ontwikkeld voor de preventiemedewerker. U vindt de leidraad op deze website. Een preventiemedewerker zou in het algemeen over de volgende vaardigheden moeten beschikken:

voorlichting en advies kunnen geven;
de door de architectenbranche ontwikkelde instrumenten en de branche-RI&E kunnen toepassen;
de RI&E en daaruit voortvloeiende Plan van Aanpak kunnen opstellen en uitvoeren;
iemand durven aanspreken op zijn of haar gedrag;
arbeidsrisico’s kunnen herkennen;
maatregelen kunnen managen;
draagvlak kunnen creëren;
oplossingen bij knelpunten en problemen kunnen vinden;
contact kunnen onderhouden met externe deskundigen;
een voortrekkersrol kunnen vervullen bij het inrichten en uitvoeren van een goed arbobeleid.

Risico Inventarisatie en Evaluatie (RI&E)

Moet elk architectenbureau een RI&E uitvoeren?

Ja, volgens de Arbowet is elke onderneming verplicht een RI&E te hebben. Met een RI&E weten werkgever en werknemers snel wat de veiligheids- en gezondheidsrisico’s binnen het bedrijf zijn en welke maatregelen er genomen moeten worden om deze arbeidssituaties te verbeteren en risico’s weg te nemen of te beperken.
De enige uitzondering hierop is de eenmanszaak (of een zelfstandige zonder personeel, de ZZP’er), die hoeft geen RI&E te hebben. Zodra de ZZP’er personeel aanneemt, moet hij wel over een RI&E beschikken. Werkt de ZZP’er in de bouw, dan moet hij bij een bouwproject meewerken aan een project-RI&E en een aandeel leveren aan het veiligheids- en gezondheidsplan.
De Arbowet is verder wel gedeeltelijk van toepassing op een eenmanszaak of ZZP-er. Als er sprake is van bijvoorbeeld een opdrachtgever of bezoekers (in de vorm van leverancier of afnemer) is de Arbowet van kracht. In dat geval is ook de verplichting tot het opstellen van een RI&E aan de orde.

Moet ieder bureau zijn Risico Inventarisatie en Evaluatie (RI&E) laten toetsen?

Nee, het systeem ziet er als volgt uit:

Bureaus met minder dan 25 werknemers
Sinds 1 januari 2007 hoeven bedrijven met minder dan 25 werknemers hun RI&E niet langer te laten toetsen door de Arbodienst, mits ze gebruik maken de door de CAO-partijen in de architectenbranche goedgekeurde branche-RI&E.
Overige bureaus
Voor een bureau met meer dan 25 werknemers in dienst en voor bureaus die geen gebruik maken van de branche-RI&E blijft alles bij het oude. De werkgever dient de RI&E voor te leggen aan de Arbodienst of aan een arbodeskundige. Deze zullen de RI&E toetsen op basis van de voorschriften en een advies uitbrengen.

NB: voor het tellen van het aantal medewerkers geldt niet het aantal fte’s, maar het aantal daadwerkelijke personen.

Wanneer moet je een RI&E bijstellen?

In de Arbowet wordt geen termijn genoemd. Een RI&E moet worden bijgesteld als er in een bedrijf iets verandert in de werkmethoden, de werkomstandigheden of bij technische innovaties. Bijvoorbeeld bij de inrichting van een nieuwe productielijn, de uitbreiding van het dienstenpakket, een ingrijpende verbouwing of een ingrijpende wijziging in de taken van werknemers.

Mijn bureau huurt een pand van de gemeente. Uit de RI&E blijkt dat het pand moet worden aangepast, maar de gemeente weigert daaraan mee te betalen. Wat moet mijn bureau doen?

In principe moet uw bureau het pand zelf aanpassen. Immers, elke werkgever is verplicht te zorgen voor gezonde en veilige arbeidsomstandigheden voor de werknemers. Wanneer de Arbeidsinspectie een controle houdt en de aanpassingen zijn niet uitgevoerd, dan stellen ze de werkgever daarvoor aansprakelijk, niet de gemeente.
Gaat het echter om zaken die in strijd zijn met het Bouwbesluit, zoals de elektrische installatie, bouwkundige vluchtwegen en nooduitgangen, dan is de gemeente – als verhuurder – wél verantwoordelijk.

Moet de toetsing van de RI&E door een interne, gecertificeerde arbodeskundige gebeuren?

Indien u beschikt over een gecertificeerde arbodeskundige, of daarover gezien de risico’s zou moeten beschikken, dan moet de toetsing intern plaatsvinden. In alle andere gevallen kan de toetsing worden gedaan door de arbodienst (vangnetregeling) of door een gecertificeerde arbodeskundige (maatwerkregeling).

In hoeverre is een preventiemedewerker verantwoordelijk voor de uitvoering van de RI&E?

Arbeidsinspectie

Wanneer bezoekt de Arbeidsinspectie mijn bedrijf?

Er zijn drie situaties mogelijk:

Uw bureau wordt bezocht in het kader van een project, waarbij de architectenbranche als speerpunt is benoemd. Meestal gaat het dan om een thema, zoals werkdruk of RSI (of de nieuwe aanduiding daarvoor: CANS).
De Arbeidsinspectie houdt reguliere steekproeven bij bedrijven. Soms aangekondigd, soms niet. Wanneer er veel klachten over uw bedrijf zijn ingediend, is de kans groter dat de Arbeidsinspectie bij u langskomt.
De Arbeidsinspectie komt in elk geval langs na melding van een ernstig ongeval, na een klacht of op verzoek van bijvoorbeeld een medewerker.

Wat is het verschil tussen de arbodienst en de Arbeidsinspectie?

Er is een groot verschil. Arbodiensten zijn commerciële instellingen, waar u een dienstverleningscontract mee sluit. De Arbeidsinspectie is een overheidsinstelling, die fungeert als controleur en toezichthouder.
De arbodienst adviseert op het gebied van arbeidsomstandigheden, verzuim en re-integratie en begeleidt verzuimende medewerkers in het re-integratieproces. Deze adviezen kunnen concreet en technisch zijn maar ook beleidsmatig.
De Arbeidsinspectie ziet toe op de naleving van de Arbowet- en regelgeving (en een aantal aanverwante wetten zoals de Arbeidstijdenwet en Wet Vreemdelingen). De Arbeidsinspectie is bevoegd bij een overtreding de wet te handhaven, bijvoorbeeld door een proces-verbaal op te maken of naleving te eisen binnen een bepaalde termijn.

Kan de Arbeidsinspectie ingrijpen als een bedrijf de maatwerkregeling niet of onvoldoende naleeft?

Jazeker. Volgens de Arbowet is elk bedrijf verplicht om zich deskundig te laten ondersteunen bij het arbo- en verzuimbeleid. De Arbeidsinspectie houdt toezicht op de arboverplichtingen en kan een bestuurlijke boete opleggen als een bedrijf geen vangnet- of maatwerkregeling heeft.

Wanneer en hoe controleert de Arbeidsinspectie de RI&E en het bijstellen daarvan?

De Arbeidsinspectie (AI) houdt toezicht op de naleving van de Arbo- en de Arbeidstijdenwet. De AI houdt regelmatig grote controleacties in diverse branches, met name branches waar veel risico’s aan het werk verbonden zijn. Steekproefsgewijs kiest de AI een aantal bedrijven uit voor inspectie. Wanneer die inspecties plaatsvinden, is van tevoren niet bekend. Worden branches projectmatig bezocht, dan wordt dit vaak wel van te voren bekend gemaakt.
Daarnaast onderzoekt de AI meldingen van ernstige arbeidsongevallen binnen bedrijven en klachten over arbeidsomstandigheden van werknemers. Bij de controles ligt de prioriteit vooral op het aanpakken van situaties die een groot risico vormen voor de veiligheid en gezondheid van werknemers. Maar het kan ook gaan om situaties waarin de wet niet wordt nageleefd of dat er sprake is van oneerlijke concurrentie.

Tijdens een inspectie kijkt de AI in het bedrijf rond, praat met werknemers en doet metingen en testen. De arbeidsinspecteur controleert onder andere de volgende zaken:

Is er in het bedrijf een RI&E aanwezig?
Is er in het bedrijf een Plan van Aanpak aanwezig?
Zijn arbeidsongevallen en klachten opgenomen in de RI&E?
Komen de omstandigheden op de werkvloer overeen met wat er in de RI&E staat?
De resultaten van alle onderzoeken verwerkt de AI in rapporten. Hierdoor ontstaat een goed beeld hoe de arboregels door bedrijven worden nageleefd.

Is er in het bedrijf geen RI&E en plan van aanpak? Dan kan de AI een boete geven. Is de RI&E onvolledig of niet actueel, dan geeft de AI meestal drie tot zes maanden de tijd om de RI&E aan te passen.